Pałac został wzniesiony w latach 1501-1503 dla biskupa płockiego Erazma Ciołka, sekretarza króla Aleksandra Jagiellończyka. Biskup Ciołek był dyplomatą, humanistą i mecenasem sztuki.
W architekturze budowli zaznaczają się tradycyjne cechy gotyckie (filary w sieni) oraz wpływy renesansu włoskiego (portal główny). W początkach wieku XVI mieściła się tutaj, obok rezydencji biskupiej, drukarnia Floriana Unglera. Pałac rozbudowywano w latach 20. XVI stulecia (z tego okresu pochodzi wystrój tzw. Sali Tomickiego na I piętrze) oraz na przełomie wieków XVI i XVII. Gruntownie odnowiono go w 1. połowie XVIII w, kiedy to wykonano dekorację freskową reprezentacyjnych sal na I piętrze (tzw. Sala Cnót) i a fasadę wsparto pochyłym murem i pokryto malowaną dekoracją w postaci kremowej kratownicy na różowym tle. W roku 1805 Pałac przeszedł na własność rządu austriackiego. Znalazła tutaj siedzibę policja i więzienie. Później, aż do lat 90. XX wieku mieściły się tutaj rozmaite urzędy państwowe. W roku 1996 Pałac przekazano na rzecz Muzeum Narodowego w Krakowie.
W latach 1999-2006 została przeprowadzona generalna odnowa budynku, sfinansowana przez Narodowy Fundusz Rewaloryzacji Zabytków Krakowa, w trakcie której przywrócono Pałacowi dawną świetność. W roku 2007 w Pałacu otwarte zostały dwie stałe galerie prezentujące kolekcje Muzeum Narodowego w Krakowie.
Na I piętrze znajduje się wystawa Sztuka Dawnej Polski. XII-XVIII wiek, gdzie można oglądać dzieła polskiej sztuki średniowiecznej, renesansowej i barokowej. Na parterze umieszczona została wystawa Sztuka Cerkiewna Dawnej Rzeczypospolitej. Obok stałych ekspozycji zbiorów Pałac jest również siedzibą dwóch działów naukowych: Działu I – Polskiego malarstwa i rzeźby do roku 1764 oraz Działu XVIII – Sztuki cerkiewnej. Znajduje się tutaj także Pracownia konserwacji malarstwa i rzeźby. W oparciu o wystawy znajdujące się w Pałacu prowadzona jest tutaj szeroka działalność edukacyjna.
W 2009 Muzeum Narodowe w Krakowie zostało laureatem konkursu „Zabytek Zadbany”, organizowanego przez Generalnego Konserwatora Zabytków – Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego doceniło kompleksową rewaloryzację Pałacu Biskupa Erazma Ciołka.
The exhibition features a hitherto little known group of icons, one of the oldest and most precious collections of Orthodox painting in Central Europe. It contains mainly the works coming from the south-eastern borderlands of the old “Rzeczpospolita”. The core of the collection constitute priceless 15th and 16th century Carpathian icons, sometimes referred to as Western Ruthenian. On display are also icons from the modern times (the 17th and 18th centuries), with a discernible influence of the Renaissance and Baroque patterns borrowed from West-European art (intensified especially after the Orthodox Church in Poland accepted the union with Rome in 1596). The exhibition includes also icons of Balkan origin and artworks from the territory of the present-day Greece; some of them come even from the holy mountain Athos. An interesting exhibit is a part of the iconostasis from Lipovec in the Kiev district. Its beautifully carved structure, complemented with numerous examples of Orthodox sculpture, imparts an air of a genuine Orthodox church interior to the Gallery rooms. The objects connected with the Eastern liturgy complete the exhibition.
The exhibition presents excellent works of the medieval and more modern art from the collections of the National Museum in Krakow, one of the oldest and best sets of old Polish art. To the most valuable part of the exhibition belong Gothic paintings and sculptures, from the 14th to the early 16th century, among them a fascinating figure called Madonna of Krużlowa (ca 1410), as well as the oldest Polish epitaph commemorating the knight Wierzbięta of Branice. The Visitors can also admire the preserved details of the then largest Polish altar triptychs from the Cracovian churches, dated to the 1460s. One of the Gallery rooms is entirely devoted to the oeuvre of the famous sculptor Veit Stoss and to the works shaped under the influence of his personality. Unique in character are also polychromed wooden ceilings from the non-existent church at Kozy near Bielsko-Biała. The Renaissance is represented both by its northern (Hans Dürer, Albrecht’s brother) and the Italian variety of this style (Giovanni Maria Padovano). The most attractive part of the Baroque art exhibition is the room devoted to the old Polish funeral ceremonies, with coffin portraits as an exceptionally interesting document of the epoch. The exhibition closes with a substantial collection of old portrait paintings.
Concept of the exhibition: Barbara Szyper, Franciszek Stolot, Tomasz Zaucha
Exhibition design: Małgorzata and Maciej Radnicki, Piotr Turkiewicz
Wystawa przedstawia dzieła polskiej sztuki średniowiecznej i nowożytnej, pochodzące ze zbioru gromadzonego od XIX wieku, które prezentowane są w zabytkowych wnętrzach Pałacu Biskupa Erazma Ciołka. Najważniejszą częścią wystawy są obrazy i rzeźby gotyckie, od XIV do początku XVI wieku, wśród nich fascynująca rzeźba Madonny z Krużlowej (ok. 1410), jak również najstarsze polskie epitafium obrazowe upamiętniające rycerza Wierzbiętę z Branic. Na ekspozycji można podziwiać zachowane fragmenty największych w ówczesnej Polsce nastaw ołtarzowych z krakowskich kościołów z lat 60. XV stulecia. Jedną z sal Galerii poświęcono twórczości słynnego rzeźbiarza Wita Stwosza i dziełom, które powstały pod wpływem jego osobowości artystycznej. Unikatowy charakter mają malowane, drewniane stropy z nieistniejącego kościoła w Kozach k. Bielska-Białej. Okres renesansu reprezentowany jest zarówno przez północną (Hans Dürer, brat Albrechta), jak i włoską odmianę tego stylu (Giovanni Maria Padovano). Atrakcyjną częścią ekspozycji sztuki barokowej jest sala poświęcona staropolskim zwyczajom pogrzebowym – można tu obejrzeć m.in. portrety trumienne, które są wyjątkowo interesującym dokumentem epoki. Ekspozycję zamyka pokaźny zbiór dawnego polskiego malarstwa portretowego.
Scenariusz ekspozycji: Barbara Szyper, Franciszek Stolot
Realizacja: Wojciech Marcinkowski, Tomasz Zaucha
Projekt aranżacji: Małgorzata i Maciej Radniccy, Piotr Turkiewicz
